Tại Sao Người Việt Mua Vàng — Và Tại Sao Họ Đúng

Bà ngoại bạn có giấu vàng trong tủ không? Nếu có, bà là nhà đầu tư thông minh hơn phần lớn các quỹ hedge fund trên thế giới.

Không đùa đâu. Trong 50 năm qua, vàng đã tăng giá trung bình 8-10% mỗi năm tính bằng USD. Tính bằng VND thì còn ấn tượng hơn — vì đồng Việt Nam mất giá liên tục so với dollar. Một lượng vàng năm 2000 giá khoảng 4.5 triệu đồng. Hôm nay? Trên 90 triệu.

Bà ngoại bạn không cần đọc báo cáo phân tích. Bà hiểu một điều cơ bản: tiền giấy đến rồi đi, nhưng vàng thì ở lại.

Lịch Sử Dạy Người Việt Tin Vàng

Người Việt không mua vàng vì thói quen. Họ mua vàng vì lịch sử.

Sau 1975, hàng triệu gia đình mất tất cả tài sản một đêm — nhà cửa, tiền gửi ngân hàng, cổ phiếu (nếu có). Nhưng ai giấu vàng, nhẫn kim cương trong người thì vẫn còn vốn để bắt đầu lại. Những gia đình vượt biên thành công thường kể lại: vàng là thứ duy nhất mang theo được.

Thập niên 1980, lạm phát Việt Nam lên tới 700-800% một năm. Tiền đồng mất giá theo từng ngày. Nhưng những người giữ vàng không mất gì — họ còn lời vì vàng tăng giá nhanh hơn lạm phát.

Đây không phải lý thuyết kinh tế. Đây là ký ức tập thể của cả một dân tộc. Và ký ức đó được truyền lại qua từng thế hệ: “Con ơi, có tiền thì mua vàng.”

Vàng SJC: Câu Chuyện Riêng Của Việt Nam

Trên thế giới, khi nói về vàng, người ta nói về vàng 24K, vàng LBMA, hay vàng ETF. Nhưng ở Việt Nam, chỉ có một tên: SJC.

Vàng miếng SJC là loại vàng duy nhất được Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam công nhận và bảo đảm. Một miếng SJC nặng 1 lượng (37.5 gram) và thường có giá cao hơn vàng thế giới từ 5-20 triệu đồng mỗi lượng. Tại sao?

Vì cung có hạn. Ngân Hàng Nhà Nước đã ngừng sản xuất vàng SJC mới từ 2014. Lượng vàng SJC lưu hành trên thị trường là cố định, trong khi nhu cầu vẫn tăng. Đây là kinh tế học cơ bản: cung ít, cầu nhiều, giá tăng.

Nhiều người phàn nàn rằng vàng SJC “đắt hơn giá trị thật.” Nhưng nhìn từ góc độ chủ quyền tài chính, đây chính là điểm mạnh: bạn đang giữ một tài sản mà chính phủ không thể in thêm, không thể phá giá, và không thể tịch thu dễ dàng.

Tại Sao Thế Hệ Trẻ Nên Tiếp Tục Truyền Thống Này

Millennials và Gen Z Việt Nam lớn lên trong thời đại số. Chúng ta quen với Momo, VNPay, chuyển khoản liên ngân hàng. Tiền di chuyển nhanh đến mức ta quên mất rằng nó cũng mất giá nhanh.

Hãy làm một phép tính đơn giản. Nếu bạn gửi 100 triệu vào ngân hàng với lãi suất 5% năm, sau 10 năm bạn có khoảng 163 triệu. Nghe tưởng là lãi. Nhưng nếu lạm phát trung bình 4% (con số chính thức — thực tế thường cao hơn), sức mua thật của 163 triệu đó chỉ tương đương khoảng 110 triệu hôm nay.

Bạn “lãi” 10 triệu sau 10 năm. Thật ra bạn đang mất tiền, chỉ là mất chậm.

Trong khi đó, vàng không trả lãi suất, nhưng nó bảo toàn sức mua. Một lượng vàng năm 1990 mua được một chiếc xe máy. Một lượng vàng năm 2026 vẫn mua được một chiếc xe máy — có khi là xe tốt hơn.

Chiến Lược Mua Vàng Cho Thời Đại Mới

Truyền thống của bà ngoại là đúng. Nhưng cách thực hành cần cập nhật.

1. Mua đều, không đợi giá

Đừng cố chờ vàng giảm để mua. Không ai đoán được giá vàng ngắn hạn. Thay vào đó, áp dụng chiến lược DCA (Dollar Cost Averaging) — mua một lượng nhỏ mỗi tháng, bất kể giá. Sau 5-10 năm, giá trung bình của bạn sẽ tốt hơn phần lớn người cố “tính” giá.

2. Phân biệt vàng tích trữ và vàng đầu tư

Vàng SJC miếng là để tích trữ dài hạn — giống như bà ngoại đã làm. Nhưng nếu bạn muốn linh hoạt hơn, có thể xem xét vàng nhẫn 1 chỉ, 2 chỉ, hoặc vàng 9999 từ các thương hiệu uy tín. Giá chênh lệch (spread) nhỏ hơn, dễ mua bán hơn.

3. Bảo quản đúng cách

Giữ vàng ở nhà có rủi ro mất cắp. Két sắt ngân hàng là một lựa chọn, nhưng cần tính phí thuê hàng năm. Một số người chia nhỏ vàng ra nhiều nơi — đây là chiến lược “không bỏ tất cả trứng vào một giỏ” áp dụng cho bảo quản vật lý.

4. Hiểu về vàng số (Gold-backed tokens)

Trong tương lai gần, vàng số — token được bảo chứng bằng vàng thật — sẽ là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại. Các sản phẩm như PAX Gold (PAXG) cho phép bạn sở hữu vàng mà không cần giữ vật lý. Đây là hướng đi đáng theo dõi, dù chưa phổ biến ở Việt Nam.

Vàng Trong Danh Mục Tài Sản Tổng Thể

Vàng không nên là tài sản duy nhất của bạn. Nhưng nó nên là một phần không thể thiếu.

Các chuyên gia tài chính quốc tế thường khuyên phân bổ 5-15% danh mục vào vàng. Nhưng với bối cảnh Việt Nam — nơi đồng tiền mất giá liên tục, nơi hệ thống ngân hàng chưa thật sự vững chắc, nơi lịch sử đã chứng minh giá trị của vàng — tỷ lệ 15-25% là hợp lý.

Điều quan trọng là hiểu tại sao bạn mua vàng. Không phải để làm giàu nhanh. Không phải để đầu cơ. Mà là để bảo vệ — bảo vệ sức mua, bảo vệ gia đình, bảo vệ quyền tự chủ tài chính của bạn trước những biến động mà bạn không kiểm soát được.

Bước Hành Động

Tuần này, hãy làm một việc: tính xem bạn đang giữ bao nhiêu phần trăm tài sản dưới dạng tiền mặt hoặc tiền gửi ngân hàng. Nếu câu trả lời là trên 80%, bạn đang để hệ thống lạm phát ăn mòn tài sản của mình mỗi ngày.

Chuyển một phần sang vàng. Bắt đầu nhỏ — 1 chỉ, 2 chỉ, 5 chỉ. Quan trọng là bắt đầu.

Bà ngoại bạn đã làm điều này từ mấy chục năm trước. Bà không cần ai dạy. Bà hiểu bằng bản năng của người đã trải qua mất mát.

Bây giờ đến lượt bạn. Nhưng bạn có lợi thế hơn bà: bạn có kiến thức, có công cụ, và có thời gian. Đừng lãng phí.